Đầu tháng 7 năm 2026, những báo cáo đầu tiên của mùa earnings Q2 bắt đầu đổ về. Dữ liệu nhìn qua có vẻ hoàn hảo: 33 công ty trong S&P 500 công bố kết quả, cả 33 đều vượt dự báo EPS. Mức vượt trung bình lên tới 14.5%, và tỷ lệ tăng trưởng kép (blended growth rate) chạm ngưỡng 23.5%. Với bất kỳ ai đang chạy theo thị trường, đây là tín hiệu của một nền kinh tế bùng nổ. Nhưng tôi nhìn vào những con số này và thấy một câu chuyện khác đang ẩn mình bên dưới. Câu chuyện đó không liên quan đến sức mạnh nền kinh tế Mỹ, mà là về cách Phố Wall đang tự vẽ ra một kịch bản sai lầm.
Để hiểu được bức tranh toàn cảnh, cần đặt 33 cái tên này vào đúng bối cảnh. Chúng chỉ chiếm chưa đến 7% tổng số thành viên của S&P 500. Quan trọng hơn, đây là những công ty lớn nhất và thường có động lực mạnh mẽ để công bố kết quả sớm hơn các đối thủ. Trong lịch sử, những công ty báo cáo sớm nhất thường là những công ty có tin tốt. Họ muốn thu hút sự chú ý của giới phân tích và quỹ đầu tư trước khi làn sóng báo cáo ồ ạt kéo đến. Điều này tự động tạo ra một hiệu ứng "survivorship bias" mạnh mẽ. Bộ dữ liệu hiện tại giống như chúng ta chỉ nhìn vào điểm cao nhất của một cuộc thi, rồi kết luận toàn bộ thí sinh đều xuất sắc. Sai lầm căn bản này là thứ mà các nhà đầu tư bán lẻ dễ bị dẫn dụ nhất.
Phần cốt lõi của vấn đề nằm ở cấu trúc của cú "beat" này. Câu hỏi mà tôi luôn đặt ra khi audit bất kỳ báo cáo tài chính nào: giá trị đến từ doanh thu hay đến từ chi phí? Một cú beat đến từ doanh thu (revenue beat) cho thấy nhu cầu thực sự từ thị trường và sức mạnh định giá. Đây là tín hiệu tích cực cho nền kinh tế. Ngược lại, một cú beat đến từ việc cắt giảm chi phí (cost beat) – sa thải nhân sự, ngừng đầu tư – cho thấy doanh nghiệp đang co cụm lại để bảo vệ biên lợi nhuận. Đây là dấu hiệu suy yếu tiềm ẩn. Hai loại beat này hoàn toàn khác nhau về bản chất, nhưng thị trường thường xử lý chúng giống nhau bằng cách đẩy giá cổ phiếu lên. Năm 2021, tôi chứng kiến làn sóng "beat" kỷ lục đến từ gói kích thích tài khóa khổng lồ. Năm 2022, những "beat" tương tự lại đến từ việc các công ty công nghệ sa thải hàng loạt. Kết quả thị trường của hai năm đó thì ai cũng biết. Nếu 23.5% tăng trưởng này mà chủ yếu đến từ việc sa thải và tối ưu hóa bằng AI, thay vì tăng trưởng doanh thu thực, thì đây không phải là tín hiệu của một chu kỳ mới, mà là sự mệt mỏi của chu kỳ cũ.
Có một kết luận phản trực giác ở đây: cú beat 100% hoàn hảo này là một tín hiệu đáng ngờ, không phải một sự khẳng định. Trong một môi trường bình thường, tỷ lệ vượt dự báo (beat rate) của S&P 500 dao động quanh mức 70-75%. 100% là một sự bất thường thống kê, và thường là dấu hiệu cho thấy các nhà phân tích đã đặt kỳ vọng quá thấp. Họ đã bị đốt cháy bởi sự bi quan của năm 2025, và giờ đây phản ứng thái quá theo hướng ngược lại. Khi kỳ vọng đã quá thấp, thì việc vượt qua chúng trở nên dễ dàng. Điều này tạo ra một vòng lặp: cổ phiếu tăng vì "beat