Hook
Ngày 6/7, Tập Cận Bình lần đầu tiên phát biểu tại Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAIC), cùng với thông báo thành lập tổ chức hợp tác AI gồm 29 quốc gia. Ngay lập tức, giới phân tích chính sách nhận ra một điểm đáng chú ý: trong toàn bộ bài phát biểu kéo dài 40 phút, không một lần nào nhắc đến “blockchain” hay “tiền mã hóa”. Giữa bối cảnh thanh khoản toàn cầu đang thắt chặt và dòng vốn rủi ro co hẹp, đây không chỉ là một sự thiếu vắng ngôn từ – đó là một tín hiệu chiến lược có thể định hình lại dòng chảy vốn đầu tư trong 12-18 tháng tới.
Context
Trung Quốc từng là một trong những trung tâm khai thác và giao dịch crypto lớn nhất thế giới, trước khi lệnh cấm năm 2017 và 2021 siết chặt hoàn toàn hoạt động. Tuy nhiên, trong suốt giai đoạn 2022-2023, Bắc Kinh vẫn âm thầm hỗ trợ nghiên cứu blockchain thông qua các dự án như Chuỗi Dịch vụ Blockchain Quốc gia (BSN) và đồng nhân dân tệ kỹ thuật số (e-CNY). Giới đầu tư crypto từng kỳ vọng rằng một ngày nào đó Trung Quốc sẽ “mở cửa” trở lại, đặc biệt là sau khi Hồng Kông thí điểm khung pháp lý cho sàn giao dịch tiền số vào giữa năm 2023. Nhưng bài phát biểu của ông Tập tại WAIC và sự ra đời của tổ chức AI 29 nước đã đặt dấu chấm hết cho mọi hy vọng đó.
Core
Hãy nhìn vào dữ liệu dòng vốn. Theo Glassnode, tổng lượng stablecoin (USDT+USDC) trên các sàn giao dịch tập trung đã giảm 12% kể từ tháng 4/2024, từ 32 tỷ USD xuống còn 28 tỷ USD. Trong cùng kỳ, dòng vốn rót vào các quỹ ETF Bitcoin spot tại Mỹ tăng 8%, nhưng phần lớn đến từ các tổ chức châu Âu và Bắc Mỹ, không phải châu Á. Thực tế, dòng tiền từ các nhà đầu tư Trung Quốc (thông qua các kênh ngầm) vào crypto đã giảm hơn 60% so với cùng kỳ năm ngoái, theo báo cáo của Chainalysis. Bài phát biểu của ông Tập xác nhận rằng chính phủ Trung Quốc sẽ ưu tiên AI lên mức cao nhất, đồng thời chính thức “bỏ rơi” crypto như một tài sản chiến lược. Điều này đồng nghĩa với việc dòng vốn từ các quỹ đầu tư mạo hiểm Trung Quốc (VC) và các tập đoàn nhà nước sẽ tiếp tục chảy mạnh vào AI, trong khi các dự án blockchain trong nước (ngoại trừ các ứng dụng có giấy phép đặc biệt) sẽ gần như không còn cơ hội nhận tài trợ từ nguồn vốn nội địa.
Không chỉ vậy, tổ chức AI 29 nước – được cho là sẽ hoạt động như một “kênh ngoại giao công nghệ” mới – có thể bao gồm các quốc gia như Nga, Ả Rập Xê Út, Brazil và Indonesia. Những nước này vốn là những thị trường crypto quan trọng. Nếu họ tham gia vào liên minh AI do Trung Quốc dẫn dắt, họ sẽ phải điều chỉnh chính sách công nghệ theo hướng “lấy AI làm trung tâm”, đồng nghĩa với việc các quy định về crypto tại các quốc gia này có thể trở nên thắt chặt hơn, hoặc ít nhất là không còn được ưu tiên. Điều này có thể tạo ra hiệu ứng domino: các nhà đầu tư crypto vốn đang tìm kiếm nơi trú ẩn ở Đông Nam Á và Trung Đông sẽ phải đối mặt với môi trường pháp lý thay đổi bất lợi.
Contrarian
Tuy nhiên, không nên vội kết luận rằng Trung Quốc đã từ bỏ hoàn toàn blockchain. Thực tế, e-CNY vẫn đang được mở rộng thí điểm tại 26 tỉnh thành, và các dự án blockchain “có kiểm soát” như BSN vẫn nhận được hỗ trợ từ chính phủ. Điều khác biệt là: Trung Quốc chỉ chấp nhận blockchain như một công nghệ cơ sở dữ liệu phân tán (DLT) phục vụ cho quản trị, không phải là một hệ sinh thái tài chính phi tập trung. Vì vậy, những gì đang diễn ra không phải là “sự kết thúc của blockchain tại Trung Quốc”, mà là sự phân hóa rõ ràng giữa “blockchain có phép” và “crypto không phép”. Các dự án crypto thực sự – tức những dự án có token giao dịch tự do, không có KYC, không có ranh giới – sẽ tiếp tục bị đẩy ra ngoài lề.
Một góc nhìn phản trực giác khác: chính việc Trung Quốc từ bỏ crypto có thể vô tình có lợi cho thị trường tiền số trong dài hạn. Khi một cường quốc có khả năng kiểm soát chặt chẽ dòng vốn như Trung Quốc rút lui, thị trường crypto trở nên ít bị chi phối bởi các lệnh cấm đột ngột, và sự phát triển của nó chuyển sang các khu vực có khung pháp lý minh bạch hơn (Mỹ, EU, UAE, Hồng Kông). Nhưng hãy nhìn vào bức tranh vĩ mô: nếu Mỹ và EU tiếp tục siết chặt stablecoin và DeFi, trong khi Trung Quốc kéo các nước đang phát triển vào quỹ đạo AI phi crypto, thì crypto có nguy cơ bị cô lập trong một “ốc đảo” thanh khoản nhỏ hẹp. Câu hỏi đặt ra là: liệu các nhà đầu tư tổ chức phương Tây có đủ sức kéo thị trường đi lên mà không có sự tham gia của dòng vốn Trung Quốc và các nước đồng minh của họ?
Takeaway
Bài phát biểu của Tập Cận Bình không phải là một sự kiện ngẫu nhiên. Nó là tín hiệu xác nhận một xu hướng đã hình thành từ 2 năm qua: Trung Quốc chọn AI, bỏ crypto. Với các nhà đầu tư crypto, đã đến lúc ngừng đặt cược vào sự trở lại của thị trường Trung Quốc. Thay vào đó, họ nên tập trung vào các khu vực có dòng vốn thực sự chảy vào: ETF spot tại Mỹ, các Layer2 đang thu hút TVL thực từ châu Âu và Hồng Kông, và các dự án DePIN kết nối với nhu cầu tính toán AI – bởi chính Trung Quốc, dù không dùng crypto, vẫn đang đẩy mạnh nhu cầu về GPU và năng lượng tính toán. Đó là câu chuyện im lặng mà thanh khoản đang kể.