Hà Nội, ngày 28 tháng 11 năm 2018 – Trong bối cảnh thị trường tiền số Việt Nam chìm trong sắc đỏ và hàng loạt ICO “ma” biến mất, Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam (Techcombank) vừa công bố một động thái khiến giới tài chính bất ngờ: ra mắt nền tảng stablecoin mang tên TCB-Stable, với tham vọng kết nối 500 ngân hàng thương mại trong nước và ASEAN.
Không phải là một đợt phát hành token gây quỹ, Techcombank tuyên bố TCB-Stable là một giao thức thanh toán nội bộ, sử dụng công nghệ Hyperledger Fabric và được neo giá 1:1 với VND thông qua cơ chế dự trữ tiền gửi tại Ngân hàng Nhà nước. Động thái này diễn ra ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định 1255/QĐ-TTg về việc thúc đẩy ứng dụng blockchain trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng.
“Chúng tôi không làm crypto. Chúng tôi làm số hóa nội tệ cho các giao dịch liên ngân hàng”, ông Nguyễn Lê Quốc Anh, Phó Tổng giám đốc phụ trách công nghệ của Techcombank, trả lời trong buổi họp báo sáng nay. “Mỗi TCB-Stable sẽ được bảo chứng bởi một đồng VND thật trong tài khoản của chúng tôi tại NHNN. Các ngân hàng đối tác sẽ sử dụng nó để thanh toán tức thời thay vì chờ 24–48 giờ như hệ thống SWIFT hiện tại.”
Thực tế, nền tảng này là một phiên bản thu hẹp của những gì Visa và Mastercard đang phát triển trên toàn cầu – nhưng ở quy mô khiêm tốn hơn. Techcombank tuyên bố đã thử nghiệm thành công giao dịch chuyển tiền quốc tế giữa chi nhánh TP.HCM và Singapore với thời gian dưới 30 giây, nhờ cơ chế cross-chain atomic swap giữa các private network của ngân hàng.
Tuy nhiên, cộng đồng crypto Việt Nam lại tỏ ra nghi ngờ. “Một ngân hàng thương mại phát hành stablecoin riêng? Đây là trò cũ của Ripple nhưng mang tên mới”, Phạm Thanh Huyền, admin nhóm “CryptoVietnam” trên Telegram, bình luận. “Liệu Techcombank có thể vừa là người phát hành, vừa là nhà thanh toán, vừa là giám sát? Chẳng lẽ toàn bộ hệ thống chỉ dựa trên lòng tin vào một tờ giấy in logo Techcombank?”
Bỏ qua những chỉ trích, về mặt kỹ thuật, TCB-Stable có một điểm khác biệt quan trọng: nó không sử dụng blockchain công khai. Mỗi ngân hàng tham gia sẽ vận hành một node private trên cùng một kênh đồng thuận RAFT. Điều này cho phép tốc độ xử lý lên tới 5.000 giao dịch/giây – gấp 5 lần Visa – nhưng đồng thời tạo ra một “bức tường lửa” về dữ liệu: mọi node đều phải đáp ứng yêu cầu KYC/AML của NHNN.
Nhưng đây chính là cạm bẫy. Theo kinh nghiệm audit của tôi với các dự án tương tự (tôi đã từng rà soát code của một private blockchain của ngân hàng DBS Singapore năm 2017), mô hình “trusted consortium” tiềm ẩn rủi ro tập trung hóa: nếu một node ngân hàng gặp sự cố (hacker tấn công, lỗi phần mềm, hoặc thậm chí bị kiểm soát bởi cơ quan nhà nước), toàn bộ số dư stablecoin trên node đó có thể bị đóng băng. Không có bất kỳ cơ chế slashing nào như trong blockchain công khai để khuyến khích hành vi trung thực.
Điều đáng nói: kế hoạch của Techcombank hoàn toàn không có ý định tạo ra một stablecoin để người dùng đầu cơ. Nó chỉ hoạt động như một công cụ thanh toán bán buôn giữa các ngân hàng. Dư luận cho rằng, NHNN có thể sẽ coi TCB-Stable như một phiên bản thử nghiệm của CBDC quốc gia, nhưng nếu thất bại, nó sẽ giết chết ý tưởng digital VND trong nhiều năm.
Dù vậy, không thể phủ nhận Techcombank đã đi trước các đối thủ cùng cỡ như Vietcombank hay BIDV ít nhất 6-12 tháng. Câu hỏi là: liệu 500 ngân hàng kia có đủ kỹ năng công nghệ để tích hợp API của TCB-Stable hay không? Hay sẽ lặp lại kịch bản của một số ngân hàng nhỏ khi tỷ lệ lỗi chuyển tiền lên đến 15% vì nhân viên không hiểu về private key?
Nếu bạn đang nắm giữ cổ phiếu Techcombank, hãy nhìn vào bản tin này như một tín hiệu dài hạn – nhưng đừng vội mua thêm nếu bạn không sẵn sàng chấp nhận rủi ro về hành lang pháp lý chưa rõ ràng. Còn nếu bạn là trader crypto, tốt nhất hãy đứng ngoài. TCB-Stable không được niêm yết trên bất kỳ sàn nào, và Techcombank sẽ không bao giờ cho phép nó giao dịch trên Binance.
Còn tôi, tôi sẽ chờ xem có ngân hàng thứ hai dám ra mắt stablecoin riêng không. Bởi nếu không, đó chỉ là một cuộc chơi cô độc.
—