Hook:
Sự kiện bất thường vừa xảy ra ở vùng Vịnh: Lực lượng Hoa Kỳ đã cưỡng chế lên 12 tàu đang trên đường đến Iran, thực thi một lệnh phong tỏa hàng hải. Những gì được gọi là 'blockade enforcement' không phải là một cuộc tuần tra thông thường. Đây là một tín hiệu cho thấy các lệnh trừng phạt kinh tế đang bị phá vỡ đến mức Washington phải dùng đến phương tiện cuối cùng: vũ lực trực tiếp trên biển.
Context:
Trong nhiều năm, Mỹ đã duy trì một mạng lưới trừng phạt tinh vi nhằm vào các ngân hàng, công ty bảo hiểm và cảng biển để cô lập các giao dịch dầu mỏ của Iran. Tuy nhiên, hiệu quả của hệ thống này đang suy giảm. Các tàu chở dầu và hàng hóa ngày càng tinh vi hơn trong việc che giấu danh tính, lá cờ và điểm đến. Một mạng lưới vận tải 'ngầm' đã hình thành, sử dụng các tàu cũ, không có bảo hiểm, chuyển tải dầu từ tàu này sang tàu khác ngoài khơi. Khi các biện pháp tài chính không còn đủ sức răn đe, Mỹ buộc phải chuyển sang giai đoạn tiếp theo: áp dụng sức mạnh hải quân để thực thi luật lệ của mình một cách trực tiếp.
Core:
Cốt lõi của sự việc này không nằm ở việc cưỡng chế 12 tàu, mà nằm ở thông điệp mà nó gửi đi: một sự leo thang từ 'trừng phạt tài chính' lên 'trừng phạt bằng quân sự'. Đây là một dạng xung đột vùng xám điển hình, nơi vũ lực được sử dụng để đạt được mục tiêu chính trị mà không tuyên bố chiến tranh. Bài học quản lý rủi ro tôi học được một cách đắt giá từ sự kiện UST depeg năm 2022 là: khi một hệ thống kiểm soát (stablecoin peg) bị phá vỡ, mô hình phải dùng đến vũ lực (thanh lý) để duy trì nó, thì sự sụp đổ đã cận kề. Tương tự, khi các lệnh trừng phạt của Mỹ bị vô hiệu hóa đến mức phải điều động Hải quân đến bắt tàu, thì tính hiệu quả của chúng đã bị đặt dấu hỏi lớn.
Hành động này cho thấy Mỹ đang phải đối mặt với một 'cuộc chiến tiêu hao' về mặt kinh tế với Iran. Iran đã học cách tồn tại dưới các lệnh trừng phạt. Việc cưỡng chế 12 tàu là một đòn mạnh, nhưng nó cũng là một con dao hai lưỡi. Nó làm tăng chi phí cho Iran, nhưng cũng làm tăng rủi ro cho Mỹ và các đồng minh trong khu vực. Xung lực thanh khoản đang chuyển hướng từ các thị trường tài chính sang các tuyến đường vận tải biển. Sự gián đoạn ở eo biển Hormuz sẽ tác động ngay lập tức đến giá dầu và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Contrarian:
Góc nhìn phản trực giác ở đây là: thay vì làm suy yếu Iran, hành động này có thể đẩy nhanh quá trình 'phi đô la hóa' và tìm kiếm các giải pháp thay thế. Các quốc gia chứng kiến cảnh Mỹ dùng vũ lực để thực thi lệnh trừng phạt của mình sẽ càng thêm lo sợ về sự phụ thuộc vào hệ thống tài chính do Mỹ kiểm soát. Sự kiện này là một chất xúc tác mạnh mẽ cho việc mở rộng các kênh thanh toán song phương bằng đồng nội tệ, các sàn giao dịch năng lượng phi USD, và thậm chí là các hệ thống thanh toán dựa trên blockchain được thiết kế để vượt qua SWIFT. Iran và Trung Quốc, Nga sẽ tận dụng cơ hội này để thúc đẩy các thỏa thuận thương mại không dùng USD.
Takeaway:
Vậy, câu hỏi đặt ra không phải là 'Liệu Mỹ có thể phong tỏa Iran không?', mà là 'Chi phí của việc phong tỏa này là bao nhiêu, và liệu nó có tạo ra một làn sóng phản tác dụng, làm suy yếu chính hệ thống tài chính mà Mỹ đang cố gắng bảo vệ?' Không có câu trả lời dễ dàng, nhưng có một điều chắc chắn: thế giới đã chứng kiến một màn trình diễn 'cường quốc súng đại bác' thuần túy. Và cái giá phải trả cho nó không chỉ là đô la.